Article in the English language

AGAVE APPLANATA Lem. ex Jacobi
Een metamorfose van een Agavesoort….
Wim Alsemgeest, Jos van Roosbroeck en Theo van ’t Walderveen

Agave applanata (Sierra Zamorano (2100m) Queretaro).Pict.Bernd Ullrich

Al jaren lang wordt op cactusbeurzen en in plantencatalogi een plant aangeboden onder allerlei namen, maar zelden of nooit onder zijn echte naam.
Het gaat hier om:
A.mereco, A. hanbury, A. twello, A. dwergvorm, A. parrasana compacta, A. patonii compacta A. flatfoot, A. verschaffeltii picola en zelfs A. patinii  kwamen we tegen; de laatste zal wel een schrijffout zijn.

Om kennis te vergaren moet je nu eenmaal beginnen met alles te verzamelen wat je speciale interesse hebt.
Nadat we al deze planten met hun verschillende namen in de verzamelingen hadden staan begon het op te vallen dat sommige soorten  toch wel erg veel op elkaar lijken.
We hadden al eerder gehoord dat dit jeugdvormen waren van Agave applanata.(Trel. ex Jacobi)*
Als je echter een volwassen grote Agave applanata met zijn enorme eindstekels ziet geloof je  niet dat een jeugdvorm er zo anders uit kan zien.
Sterker nog, de korte stijve en compacte bladeren van de jeugdvorm en ook van de halfvolwassen planten, doen vermoeden dat het hier planten betreft uit de A. parryanae-groep

Agave applanata (Sierra Zamorano(2100m) Queretaro).Pct.Bernd Ullrich

Bij het verder uitgroeien van deze “soorten “  wordt echter duidelijk dat jonge planten inderdaad helemaal niet lijken op volgroeide exemplaren.
In cultuur is het een bijzonder leuke en aantrekkelijke plant die makkelijk de eerste paar jaren in een kleine pot of schaal gekweekt kan worden; in de jeugdfase maakt hij een tiental stekken zodat een leuk klompje miniplantjes ontstaat. Het is belangrijk om te zorgen dat je altijd een jonge stek aanhoud om de jeugdvorm niet kwijt te raken. Na enkele jaren zie je de kruin van de groeistam verdikken en de eindstekel begint languit te groeien.Er ontstaat een totaal andere plant met een zeer lange eindstekel. Dan pas wordt het duidelijk dat we inderdaad met A. applanata te doen hebben en dat al die namen hierboven kunnen worden geschrapt.
Toch zit er wel wat variatie bij deze soort,  sommige planten verkleuren naar prachtig blauw. Na een vijftiental jaren worden de planten helaas wel wat groot, althans als deze planten voldoende  ruimte krijgen voor hun wortels.

Bonte vorm van Agave applanata in de verzameling van Jos de Vleeshouwer

De wat grotere planten verhuizen in de zomermaanden naar het terras, .t najaar en winter een terugslag die gepaard gaat met veel bladverlies. Het duurt vaak een heel nieuw groeiseizoen voordat de planten vervolgens weer een beetje toonbaar worden; de planten die echter in de kas verblijven of eerder naar binnen zijn gebracht doen het stukken beter en bij deze planten blijft het bladverlies dan ook beperkt.
Het blad van jonge planten van Agave applanata heeft wel de neiging om krom naar beneden te groeien waardoor de plant zich uit de pot drukt; het is vervolgens bijna onmogelijk om ze dan weer netjes op te potten, dit is echter op te lossen door de onderste bladeren te verwijderen.
 

Normale vorm van A.applanata in het jeugdstadium.

Applanata (applanátus,-a,-um), betekent  afgeplat, dit is zeker van toepassing op planten in de jeugdfase maar heeft weinig betrekking op volgroeide exemplaren.In zijn monografie
“DIE AGAVEN ” uit 1915 maakt Alwin Berger wel melding van het verschil maar helaas geen afbeelding van de jeugdvorm.
Ook Howart Scott Gentry, de Agavenkenner bij uitstek, maakt in “AGAVES OF CONTINENTAL NORTH AMERICA”, melding van het verschil in jeugd en de volgroeide vorm, en haalt een citaat aan van de derde grote Agavenkenner namelijk William Trelease, die in 1911 al aangaf “long cultivated, but of doubtful origin, and greatly misunderstoot because of the difference between juvenile, moderately developed, and mature plants” (Dus bijna honderd jaar geleden was de verwarring al gaande !!!!).Agave applanata  is ingedeeld in de Subgenus Agave - Group Ditepalae, de type locatie is nooit vermeld, als neotype locatie is vermeld “Limon” boven Jalapa Veracruz, op 2300 meter hoogte en hoger, het verspreidingsgebied betreft de koele hooglanden van Veracruz en aangrenzend Puebla.

Bonte vorm van Agave applanata in de verzameling van Jos van Roosbroeck.

Het wordt vaak vergeten dan met name juist de agaven in het verre verleden ook vaak verspreid zijn als gecultiveerde plant.
Lang voor er sprake was van plantages, werd deze agave met zijn lange en zeer sterke vezels, al aangeplant in de “tuinen”  van  toenmalige Indiaanse “woningen”.  (maguey de la casa)
In de Mexicaanse staten Chihuahua , Durango tot zelfs Oaxaca treft men deze soort dan ook spontaan aan langs oude handelsroutes en bij oude missieposten.
Ook op oude begraafplaatsen vindt men deze soort, zodat gedacht wordt dat deze plant ook voor religieuze en ceremoniële doelen gebruikt werd.

Er is inmiddels ook een werkelijk schitterende bonte vorm in omloop van deze soort.Ook die heeft inmiddels al weer vele onjuiste namen gekregen.
In de C.& S.J. (USA) no.2 van 2004 is deze vorm afgebeeld als A.parryi var. Couesii wat onjuist is.
Het leuke is dat deze bonte vorm ook makkelijk stekken maakt en natuurlijk ook die spectaculaire verandering van uiterlijk doormaakt…!
Helaas bonte vormen kan je niet zaaien, althans uit zaad zullen zeker nooit vele bonte vormen kiemen. Zodoende moet je erg veel geduld hebben om bonte vormen te kweken daar dat uitsluitend via stekken gaat, terwijl de vraag naar die vormen juist erg groot is.
Of is dit een kans voor de weefselkweek?

Agave applanata kopie uit: Baker F.G. 1879 Succinto della monografia delle Agave.

* Eerstbeschrijving gevolgd uit de database I.P.N.I., In bijna alle literatuur is vermeld: Koch ex Jacobi, Bij navraag schreef Dhr.Kanchi Gandhi van The International Plant Names Index  : “Lem.ex Jacobi” is correct, Jacobi ascribed the name A. applanata to Lem., Jacobi ascribed A. latissima to Koch; this might have misled some botanists to cite Koch for A. applanata.

Volwassen exemplaar van A.applanata, verzameling Frans van de Laar.

Literatuur:
Agavensystematik für das IOS – Lexikon (1. vorschlag) 3/1991
Baker, Dott F.G. (1879) succinto della monografia delle Agave
Benadum, Duke (2004) Superb Succulents A.parryi var. couesii C&S.J. (USA) No.2 Vol.76 pag.91.
Berger, A. (1915) Die Agaven – Beiträge zu einer Monographie – Gustav Fischer Verlag Stuttgart, New York, Ergänzter Nachdruck der 1. Auflage,1988 Gustav Fischer Verlag Stuttgart, New York.
Breitung, August J. 1968 The Agaves – The Cactus and Succulent journal Yearbook edited by Charles Glass and Robert A. Forster. Reseda California: Abby Garden Press.
Heller, Thomas (2003) Agaven – Natur und Tier – Verlag GmbH Münster.
Irish, M.&G.Irish (2000): Agaves and related Plants – A Gardeners Guide – Timber Press Portland Oregon.
Jacobi G.A. von .(1864) versuch zu einer systematische ordnung der Agaven.Hamburg. Garten. Blumenzeitung 20 (?)  550-551.
I.P.N.I. The International Plant Names Index.Internet: http://www.ipni.org
Jacobsen, H.(1955) Handbüch der Sukkulenten plantzen. – Gustav Fisher Verlag, Jena.
Gentry, Howard Scott (1972) The Agave Family in Sonora. Agriculture Handbook No. 399. U.S. Covernment printing Washington, D.C.
Gentry, Howard Scott (1982) Agaves of continental North America. – The University of Arizona Press, Tucson.
Sato, Tony (1999) Nishiki Succulent handbook Tsutomu Sato. Japan cactus planning co. Press.
Succulenta. (1983) Wat betekent die naam. Botanisch Latijn toegankelijk gemaakt.
Thiede, J. (2001) Agavaceae – In Eggli, U. : Sukkulentenlexicon Band 1, Einkeimblättrige Plantzen. (Monocoltyledonen). _ Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart.
Walker, Colin. (2000) Agave attenuata and some new cultivars. B.C.S.J. No. 2 Vol. 18. pag. 95 – 98.

Agave applanata bij Mineral de Pozos, Guanajuato

Back to article overview